Paddenstoelen
Naar begin
f
The Fifth Kingdom
The Sacred Mushroom and the Cross
Champignons
Naar boven
Inleiding
Stel je voor: het is een prachtige dag, een dag om met je geliefden te gaan picknicken in de romantische Engelse landschapstuin in de buurt. Genietend van de prachtige doorkijkjes, de gazonnen met mooie bloemen en de prachtige, vaak heel oude bomen, besluit je neer te strijken onder een oude beuk. Je spreidt de picknickdeken uit en leegt het mandje met heerlijkheden. Te voorschijn komen een fles wijn, een paar flesjes bier, een brood, een stukje truffelpaté, een punt roquefort, een blokje Limburgse kaas, fruit en nog een aantal van die lekkernijen.
Bedenk dan dat bij
deze picknick overal schimmels aanwezig zijn. Sterker nog, zij leveren een zeer
nuttige bijdrage aan het genot ervan, zowel wat betreft de etenswaren als de
omgeving.
De alcohol in de wijn
en het bier is het gevolg van schimmelactiviteit, het brood is gerezen door de
gist die er aan is toegevoegd en de kaasjes danken hun bijzondere smaak en
uiterlijk eveneens aan de werking van bepaalde schimmels. De paté dankt zijn
smaak aan de stukjes die er in zijn verwerkt van de zwarte truffel, een
ondergronds groeiende paddenstoel, alom geroemd om zijn bijzondere smaak.
Het gras, de bloemen
en de bomen in het park staan er zo prachtig bij dankzij de schimmels
die zich rondom en in hun wortels hebben gevestigd en die hen in staat stellen om bepaalde voedingsstoffen uit de grond op nemen. Zonder
deze schimmels zouden deze planten waarschijnlijk niet eens bestaan. Trouwens,
ook de schimmels profiteren van deze bijzondere vorm van samenwerking.
Je zou nog in de
verleiding kunnen komen om een paar Kaalkopjes, die wat verderop in het gras
staan, op te eten, met de bedoeling de geest te verruimen om nóg meer te
genieten van al dat moois om je heen. Tegenwoordig heten paddenstoelen die
hiertoe in staat zijn paddo’s.
Maar, schimmels
hebben ook een andere kant. Het gras en een aantal bloemen blijken, als je ze
wat nauwkeuriger bekijkt, te zijn aangetast door Meeldauw. Aan de voet van de
beuk groeit de Reuzenzwam wat de boom op den duur geen goed zal doen.
De naaldboom iets verderop zal zwaar te lijden krijgen onder de Dennenmoorder die er
een plek op gevonden heeft, sterker nog, de naam van de paddenstoel voorspelt al dat
hij er aan ten onder zal gaan.
Het brood blijkt bij
nader inzien toch niet zo vers als gedacht, want aan de onderkant komt de
pluizige broodschimmel tot ontwikkeling, terwijl de Limburgse kaas, door de geur
heen die hij van nature al heeft, onaangenaam begint
te ruiken naar ammoniak, teken dat hij wat overrijp is en begint te rotten. Dit
laatste lijkt ook de perziken te overkomen gezien de bruine vlekjes die er op
verschijnen.
En bij het naar huis
gaan speelt toch die voet weer op als gevolg van de Badschimmel tussen de tenen.
In deze trant
leidt de gezaghebbend mycoloog (paddenstoelendeskundige) Bryce
Kendrick zijn boek The
Fifth Kingdom (derde druk, 2000) in om aan te geven dat de schimmels
overal en in verschillende rollen aanwezig zijn, ook in ons persoonlijke leven.
Hij classificeert en beschrijft de schimmels en gaat in op de wezenlijke rol die
zij spelen in de natuur. Ook gaat hij in op hun maatschappelijk belang,
b.v. in
de voedselindustrie en de medische wetenschappen. Gezien het wetenschappelijk
niveau is het boek voor de leek moeilijk om te lezen.
Beter toegankelijk maar van een geheel andere orde is een boek dat op een eigenzinnige en boeiende manier ingaat op het belang van schimmels. Het is geschreven door (de van huis uit paddenstoelenkweker) Paul Stamets en draagt de titel Mycelium Running (2005), met als veelzeggende en ambitieuze ondertitel How mushrooms can help save the world.
Paul Stamets (zie ook hierboven) omschrijft in een van zijn boeken het Mycotopia: An environment wherein ecological equilibrium is enhanced through the judicious use of fungi for the betterment of all lifeforms.
Kortom, schimmels zijn
belangrijk, maar vooral
…..
boeiend!
Toch denken nog maar
weinig Nederlanders hier zo over. Al begin vorige eeuw klaagden Cath. Cool en H.
A. A. van der Lek, de auteurs van Het
Paddenstoelenboekje (1913), dat in 1935 zijn derde druk beleefde (in twee delen) onder de naam
Paddenstoelenboek en dat nog steeds als leesboek (deel 1) en
determinatieboek (deel 2) zeer de moeite waard is: “Paddenstoelen …. ze zijn altijd nog maar
weinig in tel. “Duivelsbrood” is en blijft het voor de meesten en daarmee is
al heel duidelijk gezegd hoe men er over denkt: weerzinwekkend duister goedje,
nergens goed voor te gebruiken, alleen goed voor hongerige duivels (……), terwijl ze bijna overal elders ijverig gezocht en bestudeerd worden en op
hunne juiste waarde geschat: in de eerste plaats wel, omdat ze een gezond en
smakelijk voedsel opleveren, dan ook – minder baatzuchtig – als heel
bijzondere en mooie dingen, die ieder jaar met vreugde begroet worden, wanneer
ze weer als oude bekenden op dezelfde plekjes verschijnen”.
Dat zal nu
wel wat beter
zijn, immers we eten regelmatig Champignons en soms zelfs een enkele keer Oesterzwammen of
Shiitake en er zijn in het Nederlands diverse goede paddenstoelenboeken en -jes verschenen die blijkbaar aftrek vinden en dus wijzen op een toenemende
belangstelling, maar de algemene opinie lijkt toch nog steeds dat je ze maar
beter met rust kunt laten, want met die
giftigheid weet je het maar nooit.
Paddenstoelen worden nog vaak omgeven met geheimzinnigheid, met magie, met heksen en duivels, met elfjes en kabouters, met verderf en giftigheid. Zie het citaat hierboven, maar zie ook de historische namen van de paddenstoelen zelf, zoals Heksenboleet, Elfenbankje, Duivelsei. Op zichzelf is dit begrijpelijk, immers vroeger kreeg men maar geen vat op deze organismen. Zij verschenen plotseling, waren even snel ook weer verdwenen, groeiden soms in onverklaarbare kringen, konden groeien in het donker en er gingen daadwerkelijk mensen dood na het eten ervan (nog steeds overigens). Kortom het waren griezels. In boeken, musea en andere uitingen worden ze vaak in eerste instantie nog steeds in deze sfeer gepresenteerd. Dit verklaart in mijn ogen voor een deel het negatieve imago dat de paddenstoel nog steeds heeft. En deze afkeer gaat ver. Tijdens een excursie vraagt iemand mij stomverbaasd: "durf jij die paddenstoel aan te raken, hij kan toch giftig zijn?", of als ik vertel over de paddenstoelen die ik kweek: "hoe weet je nou zeker dat zij niet giftig zijn?".
Het is mijn stellige overtuiging dat de paddenstoelen van dit imago af moeten. Het zijn prachtige, volwaardige organismen in de natuur, met een uitermate positieve rol die waarschijnlijk zelfs nog onderschat wordt. De nadruk moet niet liggen op hun rol als opruimers, hoe belangrijk ook, maar op die van levenbrengers (mycorrhiza's). Zij moeten, in overdrachtelijke zin, worden gepresenteerd in heldere open ruimtes, niet in donkere, enge spelonken. Ik zou daar een bijdrage aan willen leveren.
Dit hoofdstuk over paddenstoelen zal niet gaan over de vele soorten die je in de natuur kunt tegenkomen en hun namen. Er zijn vele boeken en sites die zich hierop richten, met vaak prachtige afbeeldingen. Ik zal er diverse noemen. Ik wil het hebben over het fenomeen paddenstoelen en over mijn belevenissen met deze fraaie schepselen der natuur.
Inleiding
Wat zijn het
Plaats in de natuur
Belang voor de
samenleving
Hobby
Kweken
Woordenboek
Literatuur
Bezienswaardigheden
Wetenswaardigheden
Links
Mycelium Running
Naar begin