Paddenstoelen
Woordenboek
H
Naar begin woordenboek
Naar begin
Naar boven
H.
H2O
water. Zie chemicaliën.
H2SO4
zwavelzuur. Zie chemicaliën.
hab.
afkorting van habitat. Zie ook herbarium.
habitat
groeiplaats, standplaats. Zie ook herbarium.
habitus
uiterlijk (vorm, kleuren) van zwammen; het totaal van de macroscopisch herkenbare kenmerken.
half (bol)rond
van hoedvorm, zie hoedvormen.
hallucinatie
zinsbegoocheling (letterlijk: het rondzwerven met de geest), die optreedt bij het eten van sommige soorten zwammen, b.v. de Vliegenzwam (Amanita muscaria).
hallucinogeen
van stof, die hallucinaties veroorzaakt.
halocystide
cystide, die bovenaan een olie‑, harsachtige massa vertonen tussen de buiten‑ en binnenwand (dus niet in het plasma); karakteristiek voor b.v. het geslacht Resinicium.
Halosphaeriaceae
zie zwammenrijk (orde Sphaeriales).
hangend
van de ring, die naar boven aftrekbaar is.
haploïd
van de geslachtscellen (gameten), waarin de chromosomen in enkelvoud aanwezig zijn (n chromosomen).
Harpoenzwammen
zie zwammenrijk (orde Agaricales).
haustoriën
bij parasitische planten de zuigorganen waarmee water en voedsel aan de waardplant onttrokken wordt. Bij parasitaire zwammen fungeren de hyfen zelf als haustoriën. (ev. haustorium).
HCL
zoutzuur. Zie chemicaliën.
woekering in een plant (boom, struik), bestaande uit korte dicht op elkaar groeiende takjes, soms lijkend op een vogelnest en veroorzaakt door een schimmel.
= heksennest.
jong stadium van het vruchtlichaam bij de orde Phallales. Het is gesloten, bevindt zich in de bodem, is eivormig, wit, met wortelende witte myceliumstrengen (rhizomorfen) en bezit een geleiachtige wand. Bij b.v. de Grote stinkzwam (Phallus impudicus) breekt de witte steel door een sterke strekking door de wand heen en stelt het grijsgroenige gleba bloot aan de lucht. Het opengebroken ei vormt onderaan de steel een volva.
= duivelsei.
een groep van zwammen, die in een min of meer grote kring groeien en die aanleiding heeft gegeven tot veel legendevorming. Aan de oorsprong van een heksenkring ligt de kieming van één enkele spore, van waaruit het mycelium in de bodem in alle richtingen ongeveer even snel uitgroeit. Alleen het voorste groeiende gedeelte is levend en actief, de rest sterft af. Uit dit gedeelte zullen de vruchtlichamen ontstaan en wel op ongeveer gelijke afstand van de oorspronkelijke spore, aldus een kring vormend. Het jaar daarop zullen de zwammen vervolgens, doordat het mycelium verder is uitgegroeid, een grotere kring vormen. Heksenkringen worden vaak verstoord door de bodemstructuur; meerdere kringen kunnen ook ineen groeien en daarbij onherkenbaar worden.
Heksenkringen komen veel voor bij de Ridderzwammen, Weidekringzwam, Trechterzwammen, Weidechampignons e.a..
heksennest
zie heksenbezem.
helicospoor
zie sporevormen.
klasse: Ascomycetes,
groep: Discomyceten;
orde van zwammen met zeer kleine tot middelgrote vruchtlichamen, schijf‑, kom‑, knots‑ of hoedvormig, met of zonder steel, oppervlakkig of iets ingezonken in het waardplantweefsel. Asci knotsvormig tot cilindrisch, met een apicale porie die vaak in Melzer's reagens blauw kleurt, inoperculaat. Ascosporen meestal glad, hyalien tot bruin, van verschillende vorm, één‑ tot meercellig. Het zijn plantenparasieten of saprofyten, zelden op grond of mest. Ook conidiënvormen. Tot deze orde behoren ook de Aardtongen (familie Geoglossaceae). In enge zin wordt deze orde wel aangeduid met Schijfzwammen. Zie ook zwammenrijk.
Helvellaceae
zie zwammenrijk (orde Pezizales).
helvelloïd
zie Pezizales.
hemiangiocarp
van de ontwikkeling van een zwam, waarbij het hymenium aanvankelijk een holte bekleedt en daarna vrij komt te liggen; de meeste Agaricales vertonen deze ontwikkeling.
verzameling van geconserveerde planten. Een herbarium van zwammen wordt meestal aangelegd door de zwammen te drogen en deze in plastic of papieren zakjes te bewaren. Deze gaan vergezeld van een beschrijving van de zwammen in verse toestand. Op het etiket van deze zakjes worden, gebruik makend van afkortingen van Latijnse woorden, vaak de volgende gegevens vermeldt:
hab. = habitat = standplaats.
matr. = matrix = waardplant, substraat.
leg. = legit = verzameld (door...).
det. = determinavit = gedetermineerd (door...).
rev. = revidit = gecontroleerd, opnieuw gedetermineerd (door...). Zie ook beschrijving, conserveren en determineren.
Hericiaceae
zie zwammenrijk (orde Aphyllophorales).
Hersentruffels
zie zwammenrijk (orde Tuberales).
Hertetruffels
zie zwammenrijk (orde Tuberales).
Hertezwammen
zie zwammenrijk (orde Agaricales).
in lengte- of dwarsrichting gesepteerde basidiën met 2 tot 4 cellen, voorkomend bij de Heterobasidiomyceten.
= phragmobasidiën.
klasse: Basidiomycetes;
kunstmatige groep van geleiachtige zwammen omvattende de orden Auriculariales, Septobasidiales, Tremellales, Dacrymycetales, Exobasidiales en Tulasnellales.
Zie ook zwammenrijk.
= Phragmobasidiomyceten.
heteroecisch
van zwammen die hun levenscyclus voltrekken op twee waardplanten. Zie ook Uredinales.
heterogeen
van ongelijke gesteldheid, wisselend in samenstelling. Tegenstelling van homogeen.
heteromeer
van een weefselstructuur, die sferocysten (kogelcellen) bevat en daardoor broos is. Zie ook Russulales.
heterothallie
zie heterothallisch.
van zwammen, die hun ontwikkelingscyclus pas kunnen voltrekken na versmelting van cellen van ongelijksoortige mycelia. Het verschijnsel heet heterothallie. Is er sprake van twee ongelijksoortige mycelia dan kan men spreken van mannelijk en vrouwelijk, hoewel meestal de aanduiding + en - wordt gebruikt (bipolaire heterothallie). Er zijn ook zwammen met vier typen mycelia (tetrapolaire heterothallie). Zie ook voortplanting.
heterotroof
zie koolzuurassimilatie.
hilaire depressie
indeuking boven de apiculus bij een spore. Zie ook spore.
hilaire vlek
vlek boven de apiculus bij een spore, die vaak amyloïd is.
hilum
bij een spore de plaats van de vroegere aanhechting van het sterigma.
HNO3
salpeterzuur. Zie chemicaliën.
bovenlaag van de hoed, die bestaat uit meer of minder radiaal verlopende hyfen; zij kan uit meerdere cellagen bestaan. De volgende typen hoedhuid worden onderscheiden:
- paraderm: De hoedhuid bestaat uit min of meer ronde cellen.
- hymeniderm: De hoedhuid heeft een structuur die op een hymenium lijkt. De elementen, waaruit deze structuur bestaat, ontspringen op hetzelfde niveau.
- trichoderm: De hoedhuid bestaat uit opstaande, met elkaar verweven hyfen, min of meer loodrecht op het oppervlak staand, maar niet strikt evenwijdig lopend en geen hymeniforme laag vormend. Hierdoor ontstaat een fluwelig tot viltig uiterlijk.
- epithelium: De hoedhuid bestaat uit een opeenhoping van ronde of breed elliptische cellen (vaak in ketens).
= cutis.
bij de Agaricales, Russulales en Boletales kunnen de volgende karakteristieke hoedvormen worden onderscheiden: half (bol)rond, klokvormig, eivormig, gewelfd, vlak, verdiept, trechtervormig, bultig/gebochelt.
hof
anders gekleurde zône rondom het peristoom bij het geslacht Geastrum.
holarthrisch
van ontstaanswijze van conidiën; zie daar.
holobasidiën
ééncellige, niet gesepteerde basiën voorkomend bij de Holobasidiomyceten.
= homobasidiën.
Holobasidiomyceten
zie Holobasidiomycetidae.
= Homobasidiomyceten.
Holobasidiomycetidae
klasse: Basidiomycetes;
onderklasse van zwammen, waarvan de basidiën ééncellig zijn.
= Holobasidiomyceten.
= Homobasidiomyceten.
een type (een soort, een exsiccaat), waarnaar door de auteur van een naam wordt verwezen bij de eerste publikatie van die naam. Zie ook nomenclatuur.
homobasidiën
zie holobasidiën.
Homobasidiomyceten
zie Holobasidiomycetidae.
homogeen
in ieder deel van gelijke gesteldheid, niet wisselend van samenstelling. Tegenstelling van heterogeen.
homoïomeer
van een weefselstructuur, die geen sferocysten (kogelcellen) bevat, b.v. bij de orde Agaricales.
een gelijkluidende naam, die betrekking heeft op verschillende zwammen en dus op verschillende typen.
homothallie
zie homothallisch.
homothallisch
van zwammen, die hun ontwikkelingscyclus kunnen voltrekken in één mycelium, dus ontstaand uit één spore. Het verschijnsel heet homothallie. Zie ook voortplanting.
Honingzwammen
zie zwammenrijk (orde Agaricales).
houtrot
zie rot.
de hoofdbestanddelen van hout zijn:
- cellulose, een koolhydraat, dat grote moleculen vormt en vooral zorgt voor de trekvastheid van de plantencel.
- lignine, eveneens zeer grote moleculen vormend en verantwoordelijk voor de druk‑ en buigvastheid van het hout.
Cellulose en verwante stoffen maken ca. 75% van de houtmassa uit, lignine en verwante stoffen 25%. Naaldhout bevat meer lignine dan loofhout.
hyalien
glasachtig, doorschijnend, kleurloos (i.h.b. van sporen). Voorzichtigheid is geboden bij geelgroen-verkleuringen onder de microscoop, die het gevolg kunnen zijn van lichtbuigingsverschijnselen.
Hyaloscyphaceae
zie zwammenrijk (orde Helotiales).
Hydnaceae
zie zwammenrijk (orde Aphyllophorales).
Hydnangiaceae
zie zwammenrijk (orde Hymenogastrales).
hydnoïd
van een hymenofoor met min of meer lange, slanke stekels, meestal langer dan 1 mm..
hydromycologie
leer van de zwammen in het water.
zeer dunne (meest 2‑5 micron), meestal kleurloze draden, waaruit zowel het mycelium als de vruchtlichamen zijn opgebouwd. Een hyfe bestaat uit korte of lange cellen, die door tussenschotten zijn gescheiden.
= zwamdraden.
systemen van verschillende soorten hyfen waruit een weefsel (b.v. het trama) kan bestaan. Men onderscheidt de volgende systemen:
- monomitisch: Het weefsel bestaat uit één soort, de generatieve hyfen. Meestal weke zwammen.
- dimitisch: Het weefsel bestaat uit twee soorten hyfen, generatieve hyfen en skelethyfen of verbindingshyfen. Meestal harde zwammen.
- amfimitisch: Het weefsel bestaat uit twee soorten hyfen, generatieve hyfen en verbindingshyfen. Een bijzonder geval van dimitisch.
- trimitisch: Het weefsel bestaat uit drie soorten hyfen, generatieve hyfen, skelethyfen en verbindingshyfen. Zeer harde zwammen.
hyfeus
van een weefsel dat bestaat uit langgerekte cellen (hyfen). B.v. van hoedhuid.
hyfe‑achtige, onvertakte of vertakte, steriele einden, die uit het trama ontspringen. Men onderscheidt:
- dichohyfidia: Dikwandig, bruin, onderaan relatief smal, bovenaaan dichotoom vertakt.
- dendrohyfidia: Dunwandig, hyalien, onderaan relatief smal, bovenaan boomvormig vertakt.
- acanthohyfidia: Hyalien, dicht borstelvormig vertakt. B.v. bij Korstzwammen. (ev. hyfidium).
hyfopodia
hyfen met ladderachtige of gelobde, brede zijtakken.
hygrofaan
er waterig en doorschijnend uitziend (en inderdaad ook waterhoudend). Bij uitdroging sterk van kleur veranderend (lichter wordend). I.h.b. van de hoedhuid. Deze vertoont tijdens het opdrogen vaak verschillend gekleurde zônes of een radiale streping.
Hygrophoraceae
zie zwammenrijk (orde Agaricales).
hygroscopisch
aan de lucht vocht opnemend.
hymeniaal
tot het hymenium behorend of daar ontstaand.
hymeniderm
hoedhuid, die een structuur heeft die op een hymenium lijkt. De elementen, waaruit deze structuur bestaat, ontspringen op hetzelfde niveau. Zie ook hoedhuid.
hymeniform
van een weefsel met dezelfde structuur als het hymenium, maar zonder functionele basidia of asci. Meestal bestaand uit knotsvormige of ronde cellen. I.h.b. van de hoedhuid.
hymenium
de cellaag van een vruchtlichaam, waarin de sporenvormende organen (asci, basidia), maar ook dikwijls steriele cellen (zoals basidiolen, cystiden, hyfidia, setae en parafysen), liggen.
= kiemvlies.
hymeniumdrager
zie hymenofoor.
Hymenochaetaceae
zie zwammenrijk (orde Aphyllophorales).
hymenofoor
die onderdelen van de zwam, die het hymenium dragen, zoals lamellen, gaatjes, stekels.
= hymeniumdrager.
Hymenogastraceae
zie zwammenrijk (orde Hymenogastrales).
Hymenogastrales
klasse: Basidiomycetes,
groep: Gasteromyceten;
orde van zwammen met hypogeïsche vruchtlichamen. Het gleba ontwikkelt zich rondom talrijke holle kanalen die van een centrale holte naar boven lopen. De vruchtlichamen hebben een diameter van 1‑4 cm. en zijn onregelmatig knolvormig. Het peridium heeft 1‑2 onduidelijke lagen. Gleba met één labyrintachtige holte. Zie ook zwammenrijk.
klasse: Basidiomycetes;
kunstmatige groep van zwammen waarvan het hymenium bij rijpheid vrij ligt en waarvan de sporen aktief worden afgeschoten. De groep omvat de Heterobasidiomyceten en de orden Agaricales, Aphyllophorales, Boletales en Russulales. Zie ook zwammenrijk.
= Vlieszwammen.
hypertroof
van een overmatige, woekerende groei.
Hyphomyceten
zie Moniliales.
hypobasidium
basale, meestal kogelvormig tot peervormig deel van de basidiën, waarop zich de epibasidiën vormen (bij de familie Tremellaceae).
hypochnoïd
van het hymenium, dat los vlokkig‑fluwelig, niet samenhangend is.
Hypocreaceae
zie zwammenrijk (orde Sphaeriales).
in ruime zin de laag tussen epicutis en hoedvlees en in deze zin ook subcutis genoemd. Hypodermium wordt echter meest betrokken op celluleuse structuren, subcutis op hyfeuse structuren.
Hypogaea
klasse: Ascomycetes en Basidiomycetes;
kunstmatige groep van macrofungi, die in hun gehele ontwikkelingscyclus zijn aangepast aan een ondergronds bestaan. Deze aanpassing komt o.a. tot uiting in de meestal knolachtige vruchtlichamen, die aan de buitenkant in het algemeen door een stevige, beschermende schorslaag zijn omgeven.
= Truffels.
hypogeïsch
van vruchtlichamen, die ondergronds groeien.
Hypomycetaceae
zie zwammenrijk (orde Sphaeriales).
hypothecium
cellaag direct onder het hymenium, b.v. bij de orde Pezizales.
= subhymenium.
Hysterangiaceae
zie zwammenrijk (orde Hysterangiales).
Hysterangiales
klasse: Basidiomycetes,
groep: Gasteromyceten;
orde van zwammen met hypogeïsche, bolronde tot ellipsoïdische of knolvormige vruchtlichamen. Het peridium is vaak met viltig myceliumweefsel bedekt. Het gleba is gelatineus tot kraakbeenachtig of slijmig, met of zonder columella. Sporen hyalien tot licht bruin, cilindrisch tot ellipsoïdisch, meestal glad. Zie ook zwammenrijk.
Hysteriaceae
zie zwammenrijk (orde Dothideales).
hysteriform
langgerekt schijfvormig.
hysterothecium
langwerpig vruchtlichaam van de Hysteriaceae, dat aanvankelijk gesloten is en zich bij rijpheid d.m.v. een in lengterichting lopende spleet opent.
Naar begin