Paddenstoelen
Woordenboek
S
Naar begin woordenboek
Naar begin
Naar boven
S.
s.
afkorting van sensu, zie daar.
sacculus
zie exosporium.
Sacrocyphaceae
zie zwammenrijk (orde Pezizales).
Sacrosomataceae
zie zwammenrijk (orde Pezizales).
Salix
zie bomen en struiken.
salpeterzuur
zie chemicaliën.
Sambucus
zie bomen en struiken.
sanctioneren
bekrachtigen; geldig verklaren. Zie ook nomenclatuur.
zwammen, die leven op en zich voeden met dood organisch materiaal.
saprofytisch
van de levenswijze van saprofyten; zie daar.
Saterstoelen
zie Russulales.
Satijnzwammen
zie zwammenrijk (orde Agaricales).
s.auct.
afkorting van sensu auctorum, zie daar.
scalp
een zeer dun plakje van de hoed, gesneden evenwijdig aan de hoedoppervlakte.
schede
rest van het velum universale, die als een zak om de basis van de steel achterblijft.
= beurs. = volva.
schelpvormig
van min of meer half‑cirkelvormige, zijdelings of niet gesteelde vruchtlichamen.
Schelpzwammen
zie zwammenrijk (orde Agaricales).
Schijfzwammen
in ruime zin worden hiermee bedoeld de Discomyceten, zie daar; in engere zin ook wel de orde Helotiales, zie daar. Zie ook zwammenrijk.
Schijnridders
zie zwammenrijk (orde Agaricales).
Schijntrechterzwammen
zie zwammenrijk (orde Agaricales).
schimmels
zie fungi.
Schizothyriaceae
zie zwammenrijk (orde Dothideales).
Schubbige boleet
zie zwammenrijk (orde Boletales).
Sclerodermataceae
zie zwammenrijk (orde Sclerodermatales).
Sclerodermatales
klasse: Basidiomycetes,
groep: Gasteromyceten;
orde van zwammen met vruchtlichamen, die min of meer epigeïsch groeien, bolrond zijn en bij één geslacht (Astraeus hygrometricus: het Weerhuisje) aardstervormig openscheuren. Het gleba is niet onderverdeeld, maar door steriele aderen doortrokken, stoffig wordend, meestal zonder capillitium. Deze orde omvat o.a. de Aardappelbovisten (geslacht Scleroderma). Zie ook zwammenrijk.
Sclerotiniaceae
zie zwammenrijk (orde Helotiales).
sclerotium
een zich buiten het vruchtlichaam bevindende, verharde, knolvormige massa van hyfen (met of zonder weefsel van het substraat), gewoonlijk omgeven door een donkere schors. Orgaan dat als voedselreservoir kan dienen en waaraan zich soms vruchtlichamen ontwikkelen. Sclerotia ontstaan wanneer de omstandigheden voor vruchtlichaamvorming ongunstig zijn. (mv. sclerotia).
scolecospoor
zie sporenvormen.
Secotiaceae
zie zwammenrijk (orde Agaricales).
secotioïd
van een vruchtlichaam dat is verdeeld in hoed en steel, waarbij de steel bijna volledig is gereduceerd en in het hoeddeel nog als columella herkenbaar is. De hoed opent zich niet meer of slechts onvolledig, de lamellen zijn nog slechts gedeeltelijk, soms vervormd, of helemaal niet meer herkenbaar en vervangen door een gekamerd of sponsachtig poreus gleba. De sporen worden niet meer aktief afgeschoten maar verstoven. Bij families der Agaricales met directe aansluiting bij de Gasteromyceten.
secreet
vloeibare tot harsachtige afscheiding.
sect. nov.
nieuwe sectie. Zie ook nomenclatuur.
sectie
zie nomenclatuur.
secundaire septen
zie septen.
secundaire sporen
zie sporen.
secundair mycelium
het mycelium dat ontstaat uit het primair mycelium nadat een geslachtelijk proces heeft plaatsgevonden (somatogamie of plasmogamie) en dat bestaat uit tweekernige (dikaryotische) cellen. Karakteristiek voor het secundair mycelium is het voorkomen van gespen. Zie ook voortplanting.
semipileaat
van vruchtlichamen die hoeden vormen en aflopen op het substraat.
in de zin van. (afkorting s. of ss.). Vermeld bij de naam van een zwam met auteurs, verwijst het in het algemeen naar een foute determinatie en drukt daarmee tegelijkertijd uit dat het niet in de zin van de oorspronkelijke naamgever is.
in de zin van andere auteurs. (afkorting s.auct.)
in ruime zin. Kenmerkt een kunstmatige systematische eenheid (familie, geslacht, soort), die niet verwante deelnemers bevat. (afkorting s.l.).
in enge zin. Kenmerkt een als natuurlijk beschouwde systematische eenheid. (afkorting s.str.).
sept
enkelvoud van septen, zie daar.
= septum.
septa
meervoud van septum. Zie septen
tussenschotten tussen de cellen van hyfen (primaire septen) of dunne, vaak gebogen scheidingswanden, die de oude en min of meer lege delen van hyfen (of basidia, cystiden, sporen) van de levende, met plasma en kernen gevulde delen afscheidt (secundaire septen). Secundaire septen zijn meestal dunner dan de primaire en hebben nooit gespen. Ook bij sporen kunnen septen optreden. (ev. sept).
= septa.
septum
enkelvoud van septa. Zie septen.
= sept.
Septobasidiaceae
klasse: Basidiomycetes,
groep: Hymenomyceten,
groep: Heterobasidiomyceten,
orde: Septobasidiales;
familie van zwammen. Zie ook zwammenrijk.
Septobasidiales
klasse: Basidiomycetes,
groep: Hymenomyceten,
groep: Heterobasiomyceten;
orde van zwammen, verwant aan de Auriculariales, maar niet gelatineus, die in symbiose leven met schildluizen. Zie ook zwammenrijk.
septocystide
cilindrische cystide met septen, met of zonder gespen. Zie ook cystiden.
septomyceten
zwammen, waarvan de thallus bestaat uit een draadmycelium met tussenwanden of septen. Hiertoe behoren de Ascomycetes en de Basidiomycetes.
seta
enkelvoud van setae, zie daar.
bostelharen. Meestal puntig toelopende tot stervormige, dikwandige, vaak donker (bruin) gekleurde cellen in trama, hymenium, mycelium of hoedoppervlak. (ev.seta).
= spinulae.
verkleinwoord van seta; dunwandige, opstaande haar. (mv. setulae).
setulae
meervoud van setula, zie daar.
sexualiteit
geslachtsleven. Zie voortplanting.
sexueel
geslachtelijk. Voortplanting door asco‑ of basidiosporen. Zie voortplanting.
ronde, vrij dunwandige cellen, o.a. in het trama van de geslachten Lactarius en Russula (ook in de hoedhuid en het velum). Zij veroorzaken de breekbaarheid van deze zwammen.
= kogelcellen.
sferopedunculaat
van een cel, die aan de top bolvormig is en een (lange) steel heeft.
siderofiel
van basidia, waarin bepaalde (ijzer‑ en andere metaalhoudende) korreltjes zich, onder inwerking van acetokarmijn, donkerrood kleuren.
= carminofiel.
sigmoideus
s‑vormig. Zie ook sporevormen.
siphomyceten
zwammen, waarvan de thallus bestaat uit een draadmycelium met een buisstructuur en veel kernen, dus zonder tussenschotten (septen).
Sirobasidiaceae
klasse: Basidiomycetes,
groep: Hymenomyceten,
groep: Heterobasidiomyceten,
orde: Tremellales;
familie van zwammen. Zie ook zwammenrijk.
skelethyfen
dikwandige, lange , doorlopende, onvertakte of weinig vertakte, parallelle hyfen, zonder tussenschotten en gespen, spoedig zonder plasma. Door het gehele vruchtlichaam heengroeiend. Zie ook hyfensystemen.
skeletocystiden
cystide-achtige hyfeneinden, die uit de skelethyfen uitgroeien. Zie ook cystiden.
skeletoïd
van hyfen met dikke wanden en enge lumen.
s.l.
afkorting van sensu lato, zie daar.
s.lat.
afkorting van sensu lato, zie daar.
slijmig
bedekt met een dikke laag slijm.
Slijmkoppen
zie zwammenrijk (orde Agaricales).
Slijmzwammen
zie Myxomycetes.
snede
de onderrand van een lamel. Zie ook lamellen.
sociabiliteit
de mate van groepering van individuen van één plantensoort in een bepaalde onderzochte oppervlakte. Men onderscheidt: alleenstaand, in kleine groepjes of polletjes, in grotere groepen, zoden of kussens, in uitgebreide groepen of tapijten en de gehele vlakte in beslag nemend.
solitair
alleenstaand, afgezonderd (niet in bundels, soms wel in groepen) groeiend.
somatisch
van kerndeling. Zie mitose en kerndeling.
somatogamie
geslachtelijke voortplanting door vereniging van vegetatieve cellen. Zie ook voortplanting.
soort
de kleinste voortplantingsgemeenschap, die door meerdere konstante erfelijke eigenschappen van alle andere voortplantingsgemeenschappen duidelijk gescheiden is. Zij vertoont door de geschiedenis van haar bestaan een zelfstandig en karakteristiek leefgebied. Zij is van alle andere gelijkwaardige voortplantingsgemeenschappen reproductief geïsoleerd. Zie ook nomenclatuur.
Sorbus
zie bomen en struiken.
Sordariaceae
zie zwammenrijk (orde Sphaeriales).
sori
sporenhoopjes.
Sparassidaceae
zie zwammenrijk (orde Aphyllophorales).
spec.
afkorting van species, zie daar en nomenclatuur.
soort. Zie ook nomenclatuur.
species nova
nieuwe soort.
spermatozoïden
zaadcellen; mannelijke geslachtscellen. Zie ook gameten en voortplanting.
Sphaeriaceae
zie zwammenrijk (orde Sphaeriales).
Sphaeriales
klasse: Ascomycetes,
groep: Pyrenomyceten;
orde van zwammen, die morfologisch zeer variabel zijn. De vruchtlichamen hebben meestal een mondopening, zijn licht gekleurd of donker, bolrond, half bolvormig, flesvormig enz., solitair, in groepen of door een stroma verbonden. Asci min of meer gesteeld, afgerond, knotsvormig, spoelvormig of cilindrisch, met een enkelvoudige, min of meer dunne wand, min of meer duidelijk gerangschikt in een hymeniale laag, vaak met een apicaalapparaat voor het afschieten van de ascosporen. Ascosporen zeer verschillend in vorm en kleur; parafysen meestal aanwezig. Door veel auteurs wordt deze orde opgesplitst in meerdere orden: Sphaeriales s.str., Diaportales, Xylariales, Clavicipitales, Hypocreales e.a.. Zie ook zwammenrijk.
= Kernzwammen s.str..
Sphaerobolaceae
zie zwammenrijk (orde Nidulariales).
Sphaeropsidales
klasse: Deuteromycetes,
groep: Coelomyceten;
kunstmatige orde van de Fungi imperfecti, waarbij de conidiëndragers ontstaan in vruchtlichamen (pycnidiën), die gesloten, kogel- tot flesvormig zijn (op peritheciën gelijkend), onafhankelijk van de waardplant gevormd worden (weliswaar soms zijn ingezonken), meestal een monding hebben aan de top en waarvan de hele binnenkant is bekleed met conidiogene cellen. Zie ook zwammenrijk.
Spiegelgisten
zie Sporobolomycetales. Zie ook zwammenrijk.
Spijkerzwammen
zie zwammenrijk (orde Boletales).
spinula
enkelvoud van spinulae. Zie setae.
spinulae
zie setae.
spinulose
met fijne stekels.
spoeldraden
zie kerndeling.
spoelvormig
breed in het midden en smal naar de beide uiteinden.
Sponstruffels
zie zwammenrijk (orde Gautieriales).
sporangium
hol, sporendragend lichaam.
ev. van sporen, zie daar.
de figuur van een op een hoopje gevallen sporen, die wordt verkregen door een hoed met de plaatjes of buisjes omlaag op een stukje papier te leggen en zo enige uren te laten liggen. Als de sporenlaag dik genoeg is kan aan de hand van een sporée de sporenkleur worden bepaald.
= sporenfiguur.
cellen, die dienen voor de voortplanting van een zwam. Zij zijn microscopisch klein (meest 5‑50 micron). Onder gunstige omstandigheden kunnen zij op een geschikt substraat kiemen en vormen dan een kiemhyfe, die tot een nieuw mycelium kan uitgroeien. Onderscheiden worden geslachtelijke of primaire sporen, die ontstaan door kernversmelting en aansluitende kerndeling (zie voortplanting) en die gevormd worden in een ascus (ascosporen) of basidium (basidiosporen) en ongeslachtelijke of secundaire sporen (conidiën, zie daar). In fig. is een basidiospore weergegeven:
-
dorsaal heet de zijde van de spore, die naar de lengteas door het basidium is toegekeerd; deze zijde is meestal iets afgeplat of ingedeukt (boonvormig).
= adaxiaal.
- ventraal heet de zijde van de spore, die van de lengteas door het basidium is afgekeerd; deze zijde is enigszins bol.
= abaxiaal.
- apiculus: Uitsteeksel aan de spore, zichtbaar bij zijaanzicht; aanhechtingspunt van de spore aan het steeltje op het basidium.
- apiculaat heet een spore met een apiculus.
- kiemporus: Dunne lichte vlek aan de top van een spore, waaruit de kiemhyfe kan groeien.
- plage: Glad gedeelte boven de apiculus bij een overigens ruwe spore;
= navelvlek.
- hilaire depressie: Indeuking boven de apiculus.
Voor de verschillende vormen van sporen zie sporevormen.
sporenfiguur
zie sporée.
sporenkleur
kleur van de sporen. Bij de Plaatjeszwammen is deze kleur goed waar te nemen aan een sporée. Deze groep van zwammen wordt vaak (kunstmatig) naar de sporenkleur ingedeeld. Men onderscheidt dan Witsporige (kleur zuiver wit, licht roomkleurig, licht groenachtig, licht roze‑lila, licht geel of oranje‑geel, licht okerkleurig), Roodsporige (kleur roze‑ of roodachtig, bruin‑roze (ongeveer als cacao, maar niet echt bruin of roestkleurig), Donkersporige (kleur in‑zwart, als roet, zeer donker bruin‑zwart, donker purper‑violet, zwart‑purper, purper‑bruin) en Bruinsporige (kleur bruin als kaneel, roest, oker, leem enz.) Plaatjeszwammen.
sporenklos
zie gleba.
sporenpoeder
op een hoopje gevallen sporen; zie sporée.
sporenverspreiding
verspreiding van de sporen nadat zij de zwam verlaten hebben. Bij de meeste zwammen geschiedt deze verspreiding door de wind. Door hun zeer geringe gewicht verblijven de sporen lang in de lucht en kunnen zij over grote afstanden worden verplaatst. Bij de inktzwammen vervloeien de rijpe sporen bevattende randen van de hoed en komen de sporen met de naar beneden vallende druppels op de grond terecht. Bij de stinkzwammen vindt de verspreiding plaats door insecten, die het sporen bevattende slijm oplikken en ook aan de poten meedragen.
sporen kunnen zeer verschillend van vorm zijn. Deze vormen worden wel met de volgende Latijnse woorden aangegeven:
globulosus bolrond globuleus;
subglobulosus bijna bolrond, subglobuleus;
oviformis eivormig, ovaal;
obovatus omgekeerd eivormig;
ellipticus elliptisch, langwerpig rond;
citriformis citroenvormig;
limoniformis citroenvormig;
amydaliformis amandelvormig;
piriformis peervormig;
fusiformis spoelvormig;
subfusiformis bijna spoelvormig;
ellipticofusiformis spoelvormig‑elliptisch;
navicellatus schilfervormig;
reniformis niervormig;
botuliformis worstvormig, cilindrisch; gekromd, allantoid;
cylindricus cilindrisch;
oblongo-cylindricus kort cilindrisch;
doliformis tonvormig;
polygonus meerhoekig;
muriformis muurvormig;
acerosus naaldvormig;
anguilluliformis aalvormig;
sigmoideus s-vormig;
bacillaris staafvormig;
catenulatus kettingvormig;
mitriformis mijtervormig;
phaseoliformis boonvormig,
Bij de Ascomyceten maakt men t.a.v. de vorm en septering van de sporen het volgende onderscheid (zie figuren):
- amerospoor
- allantospoor
- didymospoor
- phragmospoor
- scolecospoor
- dictyospoor
Bij de Deuteromyceten onderscheidt men bovendien:
- helicospoor
- staurospoor
sporidia
zie Ustilaginales.
Sporobolomycetaceae
zie zwammenrijk (orde Sporobolomycetales).
klasse: Basidiomycetes;
orde van gistachtige, meest rood of roze gekleurde, saprofytische schimmels, zonder vruchtlichamen, die vaak hun asexuele sporen actief afschieten en een sexueel stadium hebben in de vorm van dikwandige ronde rustsporen. Zie ook zwammenrijk.
= Spiegelgisten.
sporodochia
gebundelde conidiëndragers in de vorm van pukkels.
sporogeen
sporen vormend. Zie ook sporen.
Sporormiaceae
zie zwammenrijk (orde Dothideales).
sporuleren
sporen vormen.
ss.
afkorting van sensu, zie daar.
ssp.
afkorting van subspecies. Zie nomenclatuur.
s.str.
afkorting van sensu stricto, zie daar.
stamrot
zie rot.
stat. nov.
nieuwe rang. Zie ook nomenclatuur.
staurospoor
zie sporenvormen.
Steeltjeszwammen
zie Basidiomycetes.
stekel
het hymeniumdragend element bij de Stekelzwammen.
klasse: Basidiomycetes,
orde: Aphyllophorales,
groep: Hymenomyceten;
kunstmatige groep van zwammen, vaak met een duidelijke hoed en steel. Vruchtlichamen min of meer taai, leer- of houtachtig; hymenofoor met stekels. Zie ook zwammenrijk.
stengelrot
zie rot.
stephanocyste
tweecellige, kogelvormige cystide met een getande gordel. Zie ook cystiden.
Stephanosporaceae
zie zwammenrijk (orde Hymenogastrales).
stereoïd
gelijkend op de vruchtlichamen van het geslacht Stereum.
klasse: Basidiomycetes,
orde: Aphyllophorales,
groep: Hymenomyceten;
kunstmatige groep van zwammen met karakteristieke effuso‑reflexe (teruggebogen) vruchtlichamen, glad hymenofoor en taaie hoedjes. De grens met de resupinate vruchtlichamen (Korstzwammen) is niet scherp te trekken. Zie ook Korstzwammen. Zie ook zwammenrijk.
steriel
onvruchtbaar, geen sporen voortbrengend of bevattend, kiemvrij.
sterigma
steeltje aan een basidium, waaraan een spore ontstaat. (mv. sterigmata, sterigmen).
Sterspoortruffel
zie zwammenrijk (orde Hymenogastrales).
Stictidaceae
zie zwammenrijk (orde Ostropales).
Stigmateaceae
zie zwammenrijk (orde Dothideales).
Stilbellaceae
zie zwammenrijk (orde Moniliales).
Stinkzwammen
zie zwammenrijk (orde Phallales).
stipiticarp
van de ontwikkeling van vruchtlichamen, waarbij de steel het eerst wordt aangelegd (bij de orde Agaricales).
Strobilomycetaceae
zie zwammenrijk (orde Boletales).
dicht, steriel hyfenweefsel, waarop of waarin zich in een bepaald ontwikkelingsstadium talrijke vruchtlichamen vormen. Een stroma wordt o.a. gevormd bij soorten behorende tot de Pyrenomyceten (Kernzwammen), waarin zich aan de rand talrijke ascomata met daarin de asci ontwikkelen. (mv. stromata).
= vruchtbed.
stromatisch
van weefsel dat een stroma vormt. Zie stroma.
Strophariaceae
zie zwammenrijk (orde Agaricales).
Stropharia's
zie zwammenrijk (orde Agaricales).
Stuifballen
zie zwammenrijk (orde Tulostomatales).
Stuifzwammen
zie zwammenrijk (orde Lycoperdales).
sub
in samenstellingen:
- als voorvoegsel bij een bijvoeglijk naamwoord: bijna, min of meer, b.v. subglobulosus, min of meer bolrond;
- als voorvoegsel bij een zelfstandig naamwoord: onder, b.v. subhymenium, cellaag direkt onder het hymenium.
subalpien
van de plantengordel in de Alpen, liggend tussen ca. 800 en ca. 1700 m. in het noorden en ca. 1700 en ca. 2400 m. in het zuiden (tot aan de boomgrens).
subcutis
zie hypodermium.
suberine
kurkstof, zie celwand.
subfusiformis
bijna spoelvormig. Zie ook sporevormen.
subgleba
bij de Gasteromyceten het steriel gedeelte van het vruchtlichaam onder het gleba. Zie ook gleba.
subglobuleus
bijna bolrond. Zie ook sporevormen.
subglobulosus
bijna bolrond, subglobuleus. Zie ook sporevormen.
subhymenium
cellaag direct onder het hymenium, die zich soms door een andere structuur van het trama onderscheidt.
= hypothecium.
subhypogeïsch
van vruchtlichamen die ondergronds groeien, maar waarvan het bovenste deel van de hoed boven de grond uitkomt.
subiculum
spinnewebachtig tot viltig weefsel, dat het substraat bedekt en waarop zich vruchtlichamen ontwikkelen.
subsectie
zie nomenclatuur.
= ondersectie.
subspecies
zie nomenclatuur.
= ondersoort.
substraat
voedingsbodem (van het mycelium) van een zwam (humus, stammen, takken, wortels, bewerkt hout, dood blad, mest, dode en levende planten of dieren e.a.), waaruit het vruchtlichaam te voorschijn komt.
subtribus
zie nomenclatuur.
= ondertribus.
subulaat
in de vorm van een els (van de schoenmaker). Van cystiden.
suburniform
zie basidiënvormen.
successie
opeenvolging in de tijd van b.v. zwammen op dood hout.
sulfoformol
zie chemicaliën.
sulfovanilline
zie chemicaliën.
symbiont
een partner in een symbiose.
symbiose
samenleving van twee organismen, waarvan beide voordeel hebben. Zie ook mycorrhiza en lichens.
synnemata
gebundelde, verlengde, min of meer rechtopstaande conidiëndragers.
jongere, dus volgens de nomenclatuurregels ongeldige naam van een zwam. Zie ook nomenclatuur.
Syringa
zie bomen en struiken.
systematiek
een tak van (een) wetenschap, die zich bezighoudt met het ordenen van studieobjecten (b.v. zwammen) tot een systeem of een classificatie, al dan niet voorzien van een hiërarchische rangschikking en/of een met het systeem verbonden nomenclatuur. Zie ook taxonomie.
systematiseren
tot een systeem rangschikken. Zie ook systematiek en taxonomie.
Naar begin